گلیم و گلیم بافی

 

 

تاریخچه گلیم:

تاریخچه‌ی گلیم بافی به ۳۵۰۰ تا ۵۰۰۰ سال پیش از میلاد برمی‌گردد که تاریخ آن، آغاز نساجی است و استفاده از آن تقریباً در تمام ایران رایج است. گلیم بافی مقدمه ای برای بافت فرش بوده است.

گلیم و فرش ایرانی که سابقه چندین هزار ساله دارد، از ارزش‌های هنری و اقتصادی و تجاری بالایی برخوردار است. این هنر اصیل و سنتی ایرانی در عرصه داخلی و جهانی، همواره به عنوان یک هنر صنعت بی‌رقیب بوده که از چگونگی به وجود آمدن این هنر صنعت اطلاعات چندان دقیقی در دست نیست. نقوش بکار رفته در گلیم، نمایانگر ارزش‌هایی بوده که از موجودات پیرامون محل زندگی سرچشمه گرفته است و شرایط مختلف آب و هوایی، تأثیر فراوانی در رنگ بندی و نقوش داشته است که گویای فرهنگ خاص زندگی افراد هر منطقه بوده است.

گلیم بافی از قرن‌ها پیش در ایران رایج بوده است و گفته می‌شود که بیش از یک هزار سال در این خطه، سابقه دارد. گلیم، بیش از قالی در کشورمان سابقه و قدمت دارد و در واقع، قالی در اثر تکامل گلیم بافی طی قرون و اعصار متمادی پدید آمده است.

تعریف گلیم:

گلیم دست بافته‌ای ساده است از (تار پنبه یا پشم) و پود (پشم) که معمولاً از پشم حیوانات اهلی بر دار افراشته بافته شده که هر منطقه طرح مختص به خود را داراست و عموماً به عنوان فرش کاربرد داشته‌است.

شاید بتوان گفت در آسیای مرکزی، شرق اروپا و شمال آفریقا هر جا که پرورش بز و گوسفند و شتر رواج داشته و مردمانش در بافت فرش تخصص داشته‌اند گلیم هم بافته‌اند. مردمان ترکمن، ففقاز، ترک، عرب و… دستبافته گلیم را تولید و بکار برده‌اند.

در ادبیات فارسی عموماً گلیم با زیلو یا جاجیم و… به یک معنی بکار رفته‌است ولی به‌طور مشخص گلیم فرشی است که از بافتن پود بر تارهایی که بر دار افراشته تنیده شده‌است بافته می‌شود و از دستگاه کمکی نظیر ماسوره و… استفاده نمی‌شود که این مورد تفاوت گلیم با زیلو یا جاجیم و انواع دیگر ذکر شده در ادبیات می‌باشد.

در پیدایش نقوش مختلف گلیم همواره عوامل جغرافیایی نقش بسزایی داشته اند. زنان و مردان هر منطقه با توجه به گستره دید خود و البته نعماتی که از خداوند می خواستند دست به هنرنمایی در بافت گلیم می زدند که می توان گفت تمام آن نقش ها ذهنی بافی می باشد که بدون هیچ نقشه ی از قبل طراحی شده ای آن هنر خلق می شده است.  به عنوان مثال حاشیه لوزی در برخی گلیم ها نشان دهنده حرکت سیار آب رودخانه می باشد و یا نقش هایی شبیه به خورشید که اصطلاحا گل خورشید نامیده می شود نشان از برکت خورشید و باروری خاک دارد. یا مثلا بته جقه های پشت به هم نشان گر قهر و بته جقه های رو به هم نشانگر آشتی و صلح است.

برخی از ویژگی‌های گلیم و گلیم بافی:

* برای تهیه تار گلیم، اغلب از نخ پنبه و پشم و در موارد استثنایی از ابریشم استفاده می‌شود.

* در گلیم بافی به شیوه «پود پیچی»، علاوه بر نخ تار و پود از نخ پود نازک نیز استفاده می‌شود و پود به حال پیچش از میان نخ تار و پود نازک عبور می‌کند و با شانه بافندگی، کوبیده می‌شود.

* برای بافت گلیم به «دار» با انواع عمودی، افقی، تبریزی و گردان، مواد اولیه نخ چله، پشم و نقشه نیاز است. «دار ثابت» ابتدایی‌ترین و «دار تبریزی» متداول‌ترین دارهاست و در دار گردان، می‌توان طول تارها را به اندازه طول گلیم تنظیم کرد.

* نخ چله از پنبه با ضخامت‌های متفاوت تهیه می‌شود و در برخی روستاها به جای پنبه از پشم استفاده می‌کنند. پشم برای بافت گلیم نیز باید مراحل شستن، ریسیدن و رنگرزی را طی کند و سپس به عنوان «خامه» از آن استفاده می‌شود.

* چله کشی مهم‌ترین مرحله بافت گلیم است و نخ‌های چله باید به موازات یکدیگر و با فاصله مشخص روی دار پیچیده شود و یک طرح با چندین رنگ در اندازه‌های مختلف بافته شود.

* گلیم مرغوب باید در مقابل نور و شست‌وشو، رنگش ثابت باشد و در صورت نامرغوب بودن اگر رطوبت به آن برسد، رنگ عوض می‌کند. برای شناخت گلیم مرغوب باید آن را پیچیده و فشار داد تا استحکام آن سنجیده شود و گلیم‌های دارای پود کم، به آسانی کشیده و از هم باز می‌شود.

* بافندگان روستایی، معمولاً در لبه‌های خارجی گلیم، حاشیه‌ای با موی بز به رنگ سیاه می‌بافند که این کار به استقامت گلیم کمک می‌کند.

 

 

منابع:

سایت تبیان

ویکی پدیا

وب سایت کلوت

 

نظر شما برای “گلیم و گلیم بافی”



*

مطالب مرتبط

وبسایت در حال راه اندازی است و در حال حاضر امکان خرید از وبسایت فراهم نیست. خواهشمندیم جهت ثبت سفارش و خرید محصولات، از طریق کانال sabasara_com و آیدی sabasara_admin با ما در ارتباط باشید. رد کردن